Từng ngừng PrEP, cần làm gì trước khi sử dụng lại?

Từng ngừng PrEP, cần làm gì trước khi sử dụng lại?

PrEP không nhất thiết phải sử dụng liên tục suốt đời. Khi nguy cơ nhiễm HIV thay đổi, một người có thể ngừng PrEP và quay lại sử dụng khi nguy cơ xuất hiện trở lại. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu lại, cần được tư vấn, xét nghiệm và đánh giá tình trạng sức khỏe thay vì tự ý dùng thuốc còn lại.

Nguy cơ có thể thay đổi theo thời gian

PrEP là biện pháp dự phòng trước phơi nhiễm HIV dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ phơi nhiễm. Việc sử dụng PrEP có thể được điều chỉnh tùy theo mức độ nguy cơ của mỗi người. Có những thời điểm một người không còn nguy cơ hoặc nguy cơ giảm đáng kể và quyết định ngừng PrEP sau khi được nhân viên y tế tư vấn.

Tuy nhiên, nguy cơ nhiễm HIV có thể thay đổi theo thời gian. Khi có bạn tình mới, thay đổi hành vi tình dục hoặc xuất hiện những tình huống làm tăng khả năng phơi nhiễm HIV, nhu cầu sử dụng PrEP có thể quay trở lại.

Thực tế tại Khánh Hòa cho thấy nhiều khách hàng từng sử dụng PrEP sau một thời gian ngừng đã quay lại tiếp tục dự phòng khi nguy cơ xuất hiện trở lại. Hiện toàn tỉnh có khoảng 480 khách hàng đang sử dụng PrEP, trong đó có 129 khách hàng cũ quay lại sử dụng, chiếm khoảng 26,9%.

Con số này cho thấy nhu cầu dự phòng HIV của mỗi người có thể thay đổi theo từng giai đoạn. Việc quay lại sử dụng PrEP khi nguy cơ xuất hiện trở lại là một phần bình thường trong quá trình chủ động bảo vệ sức khỏe.

Không nên tự lấy thuốc cũ sử dụng lại

Một câu hỏi thường gặp là: “Tôi đã từng sử dụng PrEP, vậy khi có nguy cơ trở lại có thể lấy thuốc còn lại ở nhà uống tiếp hay không?”. Câu trả lời là không nên tự ý sử dụng lại PrEP mà chưa được đánh giá.

Sau một thời gian ngừng thuốc, tình trạng sức khỏe và nguy cơ nhiễm HIV có thể đã thay đổi. Quan trọng nhất là cần xác định lại tình trạng HIV trước khi bắt đầu hoặc sử dụng lại PrEP.

Kết quả xét nghiệm HIV âm tính ở lần khám trước không thể thay thế cho việc đánh giá tại thời điểm quay lại sử dụng PrEP, đặc biệt nếu trong thời gian ngừng thuốc đã xảy ra những lần phơi nhiễm có nguy cơ. Nhân viên y tế sẽ trao đổi về nguy cơ gần đây, lịch sử sử dụng PrEP và các biểu hiện có thể gợi ý nhiễm HIV cấp để lựa chọn phương án xét nghiệm phù hợp.

Đây là bước quan trọng bởi PrEP được sử dụng cho người chưa nhiễm HIV. Việc xác định đúng tình trạng HIV giúp lựa chọn biện pháp dự phòng phù hợp và tránh tự điều chỉnh việc sử dụng thuốc.

Đánh giá lại sức khỏe và nguy cơ

Ngoài xét nghiệm HIV, người quay lại sử dụng PrEP có thể được đánh giá những điều kiện cần thiết tương tự khi bắt đầu PrEP.

Tùy loại PrEP dự kiến sử dụng và tình trạng cụ thể, khách hàng có thể được đánh giá chức năng thận, viêm gan B, viêm gan C, các bệnh lây truyền qua đường tình dục và những vấn đề sức khỏe liên quan.

Đồng thời, nhân viên y tế sẽ trao đổi lại về nguy cơ nhiễm HIV hiện tại, khả năng tuân thủ thuốc, những khó khăn từng gặp trong quá trình sử dụng PrEP và nhu cầu dự phòng trong thời gian tới.

Việc đánh giá lại là cần thiết bởi phương án PrEP từng phù hợp trước đây chưa chắc đã phù hợp với tình hình hiện tại. Thay vì đơn giản “uống lại thuốc cũ”, khách hàng nên xem đây là một lần đánh giá lại nhu cầu dự phòng để lựa chọn cách sử dụng an toàn và phù hợp hơn.

Trường hợp vẫn còn thuốc PrEP tại nhà, khách hàng cũng không nên tự ý sử dụng. Thuốc cần được kiểm tra về hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và đặc biệt là sự phù hợp với phương án dự phòng được lựa chọn sau khi được tư vấn.

Nếu vừa phơi nhiễm HIV, cần lưu ý PEP

Một tình huống đặc biệt cần được lưu ý là người đã ngừng PrEP và vừa có một lần phơi nhiễm HIV.

Nếu tình huống có nguy cơ xảy ra trong vòng 72 giờ, không nên tự uống lại PrEP với mục đích xử trí cho lần phơi nhiễm đó. Người có nguy cơ cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá và xem xét chỉ định PEP - dự phòng sau phơi nhiễm HIV.

PEP cần được bắt đầu càng sớm càng tốt và không muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm. Sau khi được đánh giá và xử trí phù hợp, nhân viên y tế có thể tư vấn việc chuyển tiếp sang PrEP nếu người đó vẫn còn nguy cơ nhiễm HIV.

Do đó, khi xảy ra phơi nhiễm, việc đến cơ sở y tế sớm có ý nghĩa quan trọng hơn việc tự tìm lại thuốc PrEP đã sử dụng trước đây.

Chủ động quay lại khi nguy cơ xuất hiện

Người từng sử dụng PrEP nên chủ động liên hệ cơ sở cung cấp dịch vụ khi nhận thấy nguy cơ nhiễm HIV xuất hiện trở lại, chẳng hạn có bạn tình mới, không sử dụng bao cao su thường xuyên hoặc có những tình huống khác làm tăng khả năng phơi nhiễm HIV.

Việc quay lại sử dụng PrEP không có nghĩa là người đó phải sử dụng thuốc liên tục trong suốt cuộc đời. Quan trọng là theo dõi nguy cơ của bản thân theo từng giai đoạn và trao đổi với nhân viên y tế để lựa chọn thời điểm bắt đầu, tiếp tục hoặc ngừng PrEP phù hợp.

Tại Khánh Hòa, người đã từng sử dụng PrEP và có nhu cầu quay lại có thể liên hệ các cơ sở cung cấp dịch vụ để được tư vấn, xét nghiệm, đánh giá sức khỏe và hướng dẫn sử dụng PrEP phù hợp.

Chủ động quay lại cơ sở y tế khi nguy cơ xuất hiện trở lại không chỉ giúp lựa chọn đúng biện pháp dự phòng mà còn góp phần duy trì hiệu quả phòng, chống HIV trong cộng đồng.

BS. Nguyễn Diệp Huệ Nhân

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Khánh Hòa